Kraaijbeek kenmerkt zich door kleurrijke diversiteit en gedeelde inspiratie. Samen met Beukenstein en Kraaybeekerhof vormt het terrein een samenhangend geheel dat nog altijd de sfeer van het oorspronkelijke landgoed ademt. Er is een fijnmazige verbinding tussen mens en omgeving, tussen jong en oud, tussen het rijke verleden van de lustwaranda’s en een moderne, zorgzame manier van samenleven.
Kraaijbeek is een levendige woongemeenschap voor 55-plussers, waar het prettig wonen en leven is. Alle bewoners hebben hun zelfstandige woning maar willen ook deel zijn van een naar elkaar omkijkende gemeenschap, ieder naar eigen vermogen en talenten. Het woonoord beschikt over een gemeenschappelijke zaal waar veel activiteiten plaatsvinden. Er zijn concerten, filmavonden, koffie-ochtenden, studiebijeenkomsten en elke donderdag is er Kunstzinnige Vorming. Veel activiteiten zijn voor iedereen toegankelijk, wat leidt tot nieuwe contacten tussen ons en de buurt. We verhuren de zaal regelmatig voor lezingen e.d., waardoor ook een levendige uitwisseling ontstaat. De zaal vormt zo het hart van het huis.
De overgrote meerderheid van de bewoners is tevreden met de huidige woning. Sinds Warande Kraaijbeek inlijfde is groot onderhoud opzettelijk vertraagd en uiteindelijk stilgelegd, maar bouwkundig leent het pand zich prima voor duurzame modernisering. Het frame waarmee Warande de noodzaak tot sloop onderbouwde, wordt door bouwkundigen betwist en door bewoners in het geheel niet herkend. Kozijnen zijn in prima staat en de helft van de keukens is al vernieuwd. Voor het verruimen en levensloopbestendig maken van de badkamers al helemaal geen interesse: de huidige maatvoering biedt juist overal houvast.
Woonoord Kraaijbeek is een woongemeenschap met een antroposofische identiteit. Iedereen die zich in die sfeer thuis voelt is welkom – het gaat niet om stempels, lidmaatschappen of gelijkgestemdheid op papier. In onze zaal zijn er activiteiten van de Antroposofische Vereniging, studiegroepjes van bewoners en een bibliotheek met vrijwel alle voordrachten van Rudolf Steiner en veel secundaire literatuur. We vieren samen de christelijke jaarfeesten, met elk jaar andere accenten: gezamenlijke maaltijden, lezingen, muziek.
Wat we delen, is een levende interesse in cultuur, zingeving en natuur.
Meer over onze identiteit.
Michaël staat voor dankbaarheid, evenwichtigheid en de moed om een zuiver innerlijk te ontwikkelen door de juiste keuzes te maken.
Kraaijbeek biedt ook plaats aan kinderopvang De Wolkenwagen. Zo brengen spelende kinderen leven in de brouwerij met hun stemmen, nieuwsgierigheid en vreugde. Feestdagen als St. Maarten en Palmpasen worden samen gevierd. Voor bewoners zijn deze ontmoetingen hartverwarmend en verbindend. Voor de kinderen is Kraaijbeek een veilige, groene plek waar ouderdom gewoon onderdeel is van het leven.
Jong en oud ontmoeten elkaar op Kraaijbeek.
De parkachtige tuinen van Kraaijbeek sluiten naadloos aan op de naastgelegen coöperatie Kraaybeekerhof, met haar zelfoogsttuin, landgoedwinkel, theetuin en opleidingscentrum voor biodynamische landbouw. Ooit vormden ze samen het oude landgoed Kraaijbeek, en die eenheid is nog altijd voelbaar. Natuur en gemeenschap lopen in elkaar over: wandelaars uit Driebergen en omstreken komen via Kraaijbeek aangelopen, strijken neer op een bankje in onze gezamenlijke tuin, genieten van de rust en het groen, en wandelen daarna door naar de oogstvelden of de winkel. Andersom zetten Kraaijbeekers zich met plezier in als vrijwilliger bij de beeldschone tuinen van Kraaybeekerhof. Het is een levendig samenspel van natuur, buren en betrokkenheid.
Kraaijbeekers actief op de Kraaybeekerhof.
Door Rien van den Berg, landschapsarchitect.
“Het voormalige landgoed Kraaijbeek ligt aan de zuidelijke rand van de Utrechtse Heuvelrug. Hier is eeuwenlang landbouw uitgeoefend. De boerderij ‘Onder de Craeyen’ behoorde in de middeleeuwen bij het Benedictijnenklooster van De Bilt, een zogenaamde uithof. Na de reformatie werden de gronden van kloosters in 1594 onteigend en kwamen deze toe aan de Staten van Utrecht. Zo ook de uithof ‘Onder de Craeyen’. In de 18e eeuw hoorde de hofstede bij de uitgestrekte landerijen van Sparrendaal. In 1805 werd de Vlaming Petrus Judocus van Oosthuyse daarvan eigenaar. Van Oosthuyse verwierf ook de ambachtsheerlijkheid Rijenburg en werd de stichter van het dorp Rijsenburg.
Rien van der Berg, landschapsarchitect.
Het enige ontworpen dorp in Empire stijl in Nederland, met in het centrum een z.g. waterstaatkerkje. Van Oosthuyse wilde en mocht als katholiek in de Napoleontische tijd een parochie stichten. Na de dood van Van Oosthuyse in 1819 heeft zijn ondernemende en vermogende vrouw Margaretha de Jongh de ontwikkeling van Rijsenburg voortgezet. Er ontstond een reeks buitenplaatsen. Tussen het huidige Beukenstein en Bijdorp (net voorbij het dorp) werd rond 1841 Kraaijbeek gesticht. De hofstede ‘Onder de Craeyen’ werd er voor afgebroken. De bestaande boomgaarden, bouw- en weilanden en beplantingen, werden in de nieuwe buitenplaats Kraaijbeek opgenomen.
Kraaijbeek heeft veel eigenaren gehad[1]. Er is een tijd van groei en uitbouw geweest en een tijd van krimp. Het omslagpunt lag bij de familie Diederichs. Willem Diederichs erfde Kraaijbeek in 1873 van zijn vader. Hij was kinderloos en schonk in 1901 ruim 50 ha bos van Kraaijbeek aan de gemeente Rijsenburg. Onder voorwaarde dat het niet bebouwd mocht worden! Een voorwaarde waar wij nu nog van profiteren. Deze bossen zijn sinds enkele jaren overgedragen aan het Utrechts Landschap. De resterende 12 ha kwam in handen van de familie Melvill van Carnbee[2].
Na de oorlog vestigde het echtpaar Land-Bonte zich op de villa. Samen met het koetshuis vormden ze de villa om tot een particulier bejaardenhuis met de mogelijkheid van volledige verzorging. Vanaf 1951 beoefende Addick Land zelf op de gronden van Kraaijbeek de BD landbouw. “Bedoeld om de bewoners te kunnen voorzien van verse producten van melkkoeien, kippen, varkens en groenteteelt.” Kraaijbeek werd een zelfvoorzienend cultuurcentrum waar het echtpaar Lubiensky een centrale en inspirerende rol in speelde.
De plattegrond van het voormalig landgoed.
[1] Jan Heemstra heeft dit in 2009 in een artikel in het tijdschrift ‘Driebergen-Rijsenburg Vroeger en Nu’ uitgebreid beschreven.
[2] De verkoopacte is interessant voor nu, omdat ze een beeld geeft waaruit het landgoed toen was opgebouwd: “heerenhuizinge, koetshuis, orangerie, ijskelder, serres, veestalling, diverse woningen en opstallen, bloemen- en moestuin, wei- en bouwlanden, terreinen van vermaak en een sprengvijver”.
De brand van de villa in 1970 betekende een dramatisch keerpunt in de ontwikkelingsgeschiedenis van Kraaijbeek. Zeven bewoners kwamen om in de brand. De familie Land verkocht het landgoed in drie delen. Het voorste deel voor de stichting van het huidige woonoord met 79 appartementen in sociale huur. Twee kavels aan de BD-vereniging voor de stichting van een centrum voor de BD-landbouw, het huidige Kraaybeekerhof. En een middendeel voor de vestiging van de Maretak. Een instituut voor behandeling van kankerpatiënten op antroposofische basis. Het landgoed Kraaijbeek viel uiteen. De Maretak werd na verloop van jaren elders gevestigd.
Er ontstond een periode van touwtrekken over de toekomst van de ‘Maretakgronden’, waarop gebouwd kon worden. Verschillende plannen zijn ontwikkeld. In 2004 zijn de gronden door Kraaybeekerhof gekocht, met als doel om ze open te houden. De bouwpplannen verdwenen van tafel. Zo ontstond de mogelijkheid dat het uitgebreide Kraaybeekerhof in 2012 als Natuurschoonwet landgoed (NSW) werd gerangschikt.
De engel van Kraaijbeek die herinnert aan de brand in 1970 waarbij de villa afbrandde en 7 bewoners omkwamen.
De tuinen van Kraaijbeek en het parkgebied van Kraaybeekerhof lopen in elkaar over. Ze vormen samen een landschappelijk geheel waarin de schoonheid van het oorspronkelijke landgoed Kraaijbeek nog herkenbaar in doorschijnt. Woonoord Kraaijbeek als een levende woongemeenschap en Kraaybeekerhof als een bruisende coöperatie (www.cooperatiekraaybeekerhof.nl). Een samenhang om te behoeden!
Het samenhangende parkgebied van Kraaijbeek en Kraaybeekerhof is al een gemeentelijk monument. Met het aangrenzende park van Beukenstein, het ‘Springerpark’, dat inmiddels net als de bossen van Kraaijbeek, ook is overgedragen aan het Utrechts Landschap, vormt dit een uniek groengebied in Driebergen-Rijsenburg van grote cultuurhistorische waarde.”
De tuinen van Kraaijbeek lopen naadloos over in Kraaybeekerhof.
De parktuin van Kraaijbeek herinnert nog altijd aan het oude landgoed, met indrukwekkende bomen als de monumentale beuk op het grasveld en een zeker 150 jaar oude oude tamme kastanje bij de voormalige dienstwoning. Ook de Amerikaanse eik bij het parkeerplein en nog een heel oude eik dragen bij aan de historische sfeer.
Na de bouw van Woonoord Kraaijbeek is het terrein uitgegroeid tot een rijke parktuin, met een grote variatie aan bomen en struiken. Denk aan rododendrons, rozen, sering, mahonia en dwergkwee. In het voorjaar bloeien talloze stinzenplanten, wat het landgoed-karakter versterkt.
Stinzenplanten die het landgoed karakter versterken.
Aan de voorkant bij de straat staan flinke lindebomen. Bij de vijver staan drie karakteristieke zwarte berken. Verspreid over het terrein komen beuken, acacia’s, esdoorns, lindebomen en een moerascipres voor. Groenblijvers zoals taxus, levensboom(thuja) en andere naaldbomen vormen het speelterrein van eekhoorns.
De vogelrijkdom is opvallend groot: bonte spechten (groot, middel en klein), de ‘lachende’ groene specht, bosuilen, en talloze zangvogels als mezen, merels, roodborstjes, puttertjes, vinken, boomklevers en goudhaantjes zijn hier te vinden. Doordat de insecten afnemen, helpen bewoners de vogels met bijvoeren.
Kraaijbeek is in samenhang met het aangrenzende Beukenstein en Kraaybeekerhof een groene oase vol historie in het hart van Driebergen.